Strona główna Warto wiedzieć

Dlaczego kokcydioza stanowi coraz większy problem?

Dlaczego kokcydioza stanowi coraz większy problem?

Kokcydioza wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Eimeria ciągle stanowi istotny problem w wielkostadnym chowie drobiu grzebiącego (kury, indyki). Zarażenie ptaków Eimeria sp. może mieć miejsce w każdym wieku. Najczęściej jednak dotyczy ptaków młodych utrzymywanych systemem podłogowym na ściółce.

Ryc. 1 zawiesina oocyt kokcydiów

Wystąpieniu kokcydiozy sprzyjają: niewłaściwe warunki utrzymania ptaków (kurniki niedowentylowane, podwyższona zawartość NH3, zawilgocenie ściółki, nadmierna obsada ptaków), nieracjonalne żywienie (niedobór składników pokarmowych w skarmianej paszy), skażenie paszy mikotoksynami, oraz oddziaływanie na ptaki czynników stresowych, w tym zakażeń wywołanych przez wirusy choroby Mareka (MDV), zakaźnego zapalenia bursy Fabrycjusza (IBDV), zakaźnej anemii kurcząt (CAV) oraz reo- i adenowirusy.

Przebieg kokcydiozy uzależniony jest od gatunku Eimeria, jego patogenności, dawki pobranych przez ptaki inwazyjnych oocyt kokcydiów, wieku ptaków oraz zakresu ewentualnej odporności na kokcydiozę. Należy przy tym podkreślić, że nawet duże zanieczyszczenie oocytami kokcydiów środowiska utrzymania ptaków nie stanowi jeszcze zagrożenia wystąpienia u nich kokcydiozy, o ile nie oddziaływują na ptaki czynniki stresowe.

Gatunki pierwotników z rodzaju Eimeria występujące u kur (Gallus gallus) to E. acervulina, E. brunetti, E.maxima, E. mitis, E. necatrix, E.praecox, E. Tevnella.

Ryc.2 Eimeria Necatrix

Kokcydioza może przebiegać u ptaków w formie ostrej, przewlekłej i subklinicznej. Pierwsza wywoływana jest u kur głównie przez E. tenella, E. necatrix i E. brunetti. W jej przebiegu występuje osowienie ptaków, nastroszenie piór, utrata apetytu, obniżenie spożycia wody, biegunka (kał może zawierać domieszkę śluzu i krwi), gorsze przyrosty masy ciała oraz wzrost upadków. Z kolei przewlekła postać kokcydiozy jest wywoływana najczęściej przez E. acervulina oraz E. maxima i charakteryzuje się wychudzeniem ptaków, matowym i zabrudzonym kałem upierzenia w okolicy kloaki, biegunką (kał zwykle bez domieszki krwi), gorszym wskaźnikiem wykorzystania paszy oraz sporadycznymi upadkami. Przy subklinicznym przebiegu kokcydiozy (E. acervulina, E. maxima, E. mitis, E. praecox) obniżona jest dynamika wzrostu ptaków, gorsza pigmentacja tuszki i wskaźnik wykorzystania paszy, jak też ma miejsce wzrost liczby wybrakowań ptaków wskutek zróżnicowania ich we wzroście. W następstwie przebytej kokcydiozy i uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego może też dojść do wtórnych infekcji, szczególnie E.coli i Clostridium sp.

Ryc. 3 Eimeria Tenella


Rys. 4 Eimeria Brunetti

Kokcydioza, jeśli nie jest skutecznie kontrolowana, pozostaje jedną z najważniejszych pod względem ekonomicznym, chorób w nowoczesnej produkcji drobiu grzebiącego. Największe straty na tle kokcydiozy ponoszone są w chowie kur nieśnych i kurcząt rzeźnych.Według Eli Lilly(Suisse) S.A. – Elanco (2006) straty na tle kokcydiozy można szacować w przypadku brojlerów kurzych o masie ciała 2kg na 5,2 centa. Natomiast gdy zostanie naruszona u ptaków integralność jelit wskutek powikłań przez Clostridium perfringens to straty te wzrastają w przeliczeniu na ptaka do 10,2 centa. Szacowane są one w Polsce na około 120 mln złotych w skali roku. Około 20% z tej kwoty to koszty związane z upadkami, leczeniem i profilaktyką, natomiast aż 80% strat ekonomicznych powodowane jest subklinicznym przebiegiem kokcydiozy. Wielkotowarowa produkcja drobiarska nie byłaby możliwa bez skutecznej profilaktyki kokcydiozy.

Rys. 5 kurczęta eksperymentalnie zarażone kokcydioza

Zwalczanie kokcydiozy

Zwalczanie kokcydiozy opiera się na ochronie biologicznej fermy, zwanej „bioasekuracją” oraz chemio- i immunoprofilaktyce. W praktyce pierwsza sprowadza się do utrzymania odpowiedniej higieny w środowisku bytowania ptaków oraz ograniczenia w tym środowisku do minimum występowania inwazyjnych oocyt kokcydiów. Dewastację oocyt kokcydiów można przeprowadzić przy użyciu tzw. „metody amonowej”. Polega na posypaniu powierzchni posadzki wapnem palonym lub gaszonym (hydratyzowanym) oraz siarczanem amonu odpowiednio 10 i 20 kg na 100m2 powierzchni, a następnie polaniu posadzki wodą (100L/100m2 ).Kolejną metoda jest Woda amoniakalna 1% niszczy oocysty     po  24 h, 5% – II –  po   2 h, 10% – II –  po   10’. Poza dewastacją oocyt kokcydiów w środowisku chowu ptaków należy także ograniczyć do minimum możliwość zawleczenia oocyst kokcydiów z zewnątrz przez osoby postronne, zwierzęta gospodarskie i wolnożyjące, w tym dzikie ptactwo. Rygory sanitarne szczególnie dotyczą obsługi fermy, która nie powinna mieć własnego drobiu, jak też wizytować inne fermy.

Chemioprofilaktyka:

Najpowszechniej stosowaną metodą zapobiegania kokcydiozie jest chemioprofilaktyka. Chemioprofilaktyka polega na stosowaniu w paszy kokcydiostatyków z uwzględnieniem ich okresów karencji. Podawanie kokcydiostatyków z paszą jest nadal najtańszą metodą zapobiegania kokcydiozie. U kurcząt rzeźnych stosuje się kokcydiostatyki przez cały okres tuczu (z zachowaniem karencji), kurczętom odchowywanym na nioski podaje się preparaty przez pierwsze 12-16 tygodni życia, natomiast u indyków stosuje się je do 12 tygodnia życia.

Dostępność i ciągłe stosowanie profilaktyczne kokcydiostatyków przyczyniło się w znacznym stopniu do rozwoju wielkotowarowej produkcji drobiu charakteryzującej się wysokim poziomem zdrowia i dobrostanu zwierząt. W latach trzydziestych ubiegłego wieku odkryto kokcydiostatyczne właściwości sulfonamidów, jednak nie były one zbyt skuteczne w walce z kokcydiozą ze względu na szybki rozwój oporności pasożyta. Dopiero wprowadzenie pierwszego kokcydiostatyku jonoforowego (monenzyny) w latach sześćdziesiątych XX w. stanowiło znaczące osiągnięcie w zakresie kontrolowania kokcydiozy. W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku rozpoczęto badania nad wykorzystaniem innych antybiotyków jonoforowych. Dziś dopuszczone do obrotu są kokcydiostatyki jonoforowe i chemiczne.   Aktualnie w krajach unijnych dopuszczonych jest do stosowania u kur i indyków 6 kokcydiostatyków jonoforowych ( sól sodowa monenzyny, sól sodowa lazalocydu, sól amonowa maduramycyny, narazyna, sól sodowa salinomycyny, sól sodowa semduramycyny) oraz  5 kokcydiostatyków chemicznych (decoquinat, chlorowodorek robenidyny, halofuginon, diclazuril, nikarbazyna). Natomiast jako leki weterynaryjne do leczenia kokcydiozy zatwierdzono: toltrazuril, amprolium oraz sulfonamidy: sulfadimerazynę, sulfadimetoksynę oraz trimetoprim w połączeniu z sulfonamidami (24).

Warunki dopuszczenia kokcydiostatyków oraz sposób ich stosowania regulują unijne oraz wynikające z nich krajowe akty prawne. W świetle danych z piśmiennictwa istnieje szereg możliwości eliminacji, czy też opóźniania w czasie narastania u Eimeria lekooporności. Służyć temu może stosowanie kokcydiostatyków w programie rotacyjnym lub przemiennym (”shuttle program”). W pierwszym przypadku kokcydiostatyk wymieniany jest co 2-3 cykle produkcyjne tj. średnio co 4-6 miesięcy. Krótszy okres najczęściej przyjmuje się dla kokcydiostatyków chemicznych, na które lekooporność wykształca się szybciej, w porównaniu do jonoforów . W drugim przypadku w jednym cyklu produkcyjnym stosowane są dwa kokcydiostatyki (np. odrębnie w mieszance DKA starter i DKA grower). W praktyce może być to układ: kokcydiostatyk chemiczny/kokcydiostatyk jonoforowy, kokcydiostatyk jonoforowy/kokcydiostatyk chemiczny lub 2 kokcydiostatyki jonoforowe. Istnieje też możliwość wykorzystania Baycoxu (toltrazuril) w programie wymiennym. Innym sposobem eliminacji lekooporności u Eimeria jest wprowadzenie do środowiska chowu ptaków szczepów Eimeria sp. wrażliwych na określony kokcydiostatyk. Taki efekt uzyskano u indyków po zastosowaniu szczepionki Coccivac T. Efekt taki można też osiągnąć po wycofaniu z żywienia ptaków określonego kokcydiostatyku na około 6-12 miesięcy. Pomimo powszechnego stosowania kokcydiostatyków w paszy często notowane są przypadki wystąpienia klinicznej postaci kokcydiozy.

Nabywanie lekooporności przez terenowe szczepy kokcydiów na stosowane w żywieniu drobiu kokcydiostatyki oraz rosnące wymagania konsumentów dotyczące produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego bez użycia środków chemicznych stwarza konieczności stopniowego wprowadzenia innych metod zapobiegania tej chorobie między innymi immunoprofilaktyki.

Immunoprofilaktyka:

Alternatywną względem chemioprofilaktyki metodą zapobiegania kokcydiozie jest immunoprofilaktyka. Obecnie szczepionki stosowane są jako główna metoda zapobiegania kokcydiozie w stadach kur reprodukcyjnych oraz kur niosek towarowych. Ostatnimi czasy szczepienia przeciw kokcydiozie wykonywane są również w stadach kurcząt brojlerów.

Ze względu na brak odporności krzyżowej, stosowane szczepionki muszą zawierać wszystkie gatunki kokcydiów, przed którymi chcemy zabezpieczyć ptaki. Rodzaj szczepionki należy dobrać na podstawie danych dotyczących występowania poszczególnych gatunków na danym terenie. Na świecie dostępnych jest wiele preparatów do immunizacji kur przeciwko kokcydiozie. Szczepionki możemy podzielić na żywe zawierające szczepy pełnozjadliwe, żywe atenuowane oraz podjednostkowe.

Zabieg uodparniania przeciwko kokcydiozie winien być przeprowadzony na ptakach zdrowych, racjonalnie żywionych oraz utrzymywanych w dobrych warunkach środowiskowych. Przez okres 3 tygodni po szczepieniu nie należy podawać  ptakom chemioterapeutyków z grupy sulfonamidów i tetracyklin, jak też przez cały okres odchowu – kokcydiostatyków. Przy braku tej ostatniej możliwości obowiązkowo kokcydiostatyki powinny być wycofane ze skarmianej paszy przynajmniej na 2 dni przed i 14 dni po szczepieniu.

Uodparnianie kurcząt przeciwko kokcydiozie może być wykonane już w zakładzie wylęgowym w formie grubej kropli rozpylanej nad znajdującymi się w koszach transportowych pisklętami. Dla zwiększenia zainteresowania piskląt szczepionką, dodajemy do niej czerwony barwnik, a dla uzyskania odpowiedniego ilościowo jej pobrania przetrzymujemy pisklęta w koszach przez 3 godziny.

Szczepionka przeciwko kokcydiozie może być też podana z paszą ( rozpylona nad karmidłami) po przewiezieniu piskląt na fermę, jak też w wodzie pitnej. W tym ostatnim przypadku należy wcześniej na 1-2 godziny pozbawić ptaki wody, co umożliwi później pobranie przez nie w jednym czasie (1-2 godziny) odpowiedniej dawki szczepionki.

Pełna odporność przeciwko kokcydiozie  wykształca się u ptaków po 14 dniach, o ile przebywały one na ściółce i miały możliwość koprofagii.

Z przeglądu znajdujących się na rynku szczepionek przeciwko kokcydiozie można stwierdzić, że zapewniają one w pełni możliwość zabezpieczenia kurcząt  przed tą chorobą.

Podsumowując, błędy przy stosowaniu chemioprofilaktyki przyczyniają się do szerzenia kokcydiozy, która staje się coraz to większym problemem. Przyczyniają się do tego także rosnące wymagania konsumentów dotyczące produkcji żywności bez użycia środków chemicznych, przez co kokcydiostatyki zostają stopniowo wycofywane z obrotu. Jako alternatywy pozostają przeprowadzenie odpowiedniej dezynfekcji, zapewnienie właściwych warunków zoohigienicznych na fermie, tj. wentylacji, zagęszczenia, stężenia amoniaku, unikania czynników stresowych dla drobiu. Bardzo ważna w tych aspektach wydaje się  immunoprofilaktyka a szczególnie trafnie dobrany program ochrony przed kokcydiozą a także czynnikami wirusowymi obniżającymi odporność.

W sprawach konsultacji proszę kontaktować się z
lek wet Paweł Piorunowski
tel. 604 515 175

ZNAJDŹ DORADCĘ TASOMIX

Masz pytanie, dotyczące żywienia zwierząt?
Skorzystaj z naszej wiedzy.



WYBIERZ GRUPĘ PRODUKTÓW

Znajdź program
żywieniowy

Drób
Trzoda
Bydło
Króliki

TechnologiE

Światowe standardy w produkcji pasz

Bezpieczeństwo stanowi nadrzędny cel w produkcji pasz Tasomix. Jego realizację wspierają innowacyjne technologie (Granulator Kubex TMT) oraz wdrożone standardy: ISO 22000:2005 i QS.

czytaj więcej

Ponad 25 lat
doświadczenia

Światowe standardy produkcji

Partnerzy